Podczas tworzenia dokumentów XML często konieczne jest generowanie jednego lub więcej poprawnych plików instancji XML na podstawie istnieującego schematu XSD. Zamiast ręcznie tworzyć pliki XML na podstawie schematu XSD, programiści mogą użyć narzędzia XMLSpy do wygenerowania pliku instancji XML, który posłuży jako punkt wyjścia. Jest to również przydatne podczas testowania w fazie tworzenia schematu XSD.
Otwierając plik XSD w programie XMLSpy, można łatwo utworzyć poprawny plik instancji XML, wystarczy kilka kliknięć, aby wybrać odpowiednie opcje. Szeroki zakres opcji pozwala na generowanie wybranych elementów, określanie liczby elementów powtarzalnych i wiele innych – lub po prostu kliknąć OK, aby wygenerować plik na podstawie domyślnych ustawień.
Można również użyć programu XMLSpy do generowania plików XSD, które będą zawierały przykładowe wartości XML.
Oprócz generowania plików XML, w programie XMLSpy można równie łatwo przekonwertować istniejący plik XML na format XSD. Można wygenerować plik XSD na podstawie jednego lub wielu plików XML.
Okno dialogowe "Generuj schemat" oferuje elastyczne opcje generowania elementów, atrybutów, typów prostych, encji oraz wyliczeń.
Oprócz konwersji między formatami XML i XSD, program XMLSpy obsługuje również:

